Ukoliko po strani ostavimo vekovne, a nekad se čini i večne razmirice između pristalica Karađorđevića i Obrenovića u našem narodu, činjenica je da su Obrenovići snažno obeležili istoriju Smedereva.
Više je razloga za to. Članovi ove vladarske kuće, pre svega su u našem gradu – boravili. Od vinograda koji je kupio još Miloš i lično zasadio prvi čokot grožđa u njemu, pa preko Vile Obrenovića u koju su često dolazili Draga i Aleksandar.
Dakle, Smederevci i Smederevke su sa Obrenovićima živeli – dočekivali ih, ispraćali, priređivali događaje i okupljanja njima u čast, gostovali na njihovim dvorovima, bili su im podanici ali i prijatelji…
U tom kontekstu treba razumeti potrebu ljudi iz ovog grada da među raznim uspomenama na svoje pretke i potomke koji stasavaju, imaju, među porodično, generacijama čuvanim predmetima i one koji se odnose na pripadnike vladarske porodice.
Baš to je okosnica novijih istraživanja kojima su naše ustanove kulture otvorile nova poglavlja u proučavanju prošlosti. I baš kao što smo u više navrata pisali, povod da neke od tih priča ugledaju svetlost dana bila je Edicija Obrenovići Muzeja rudničko – takovskog kraja.
Ranije smo predstavili rad dr Snežane Cvetković koja je dala osvrt na veze porodice Aleksandra Simonovića i Obrenovića. Uz tu, zanimljiva je svakako i priča o drugom, odnosno radu Nede Mirić, direktorke Istorijskog arhiva u Smederevu.
Ona nam je predstavila deo fonda fotografija porodice Gazibarić iz Smedereva, a ta priča u sebi nosi drugu, sasvim posebnu i veoma zanimljivu koja će tek biti istražena.
Početak formiranja same zbirke o čijem je delu je sada reč, vezuje se za 2003. Godinu. Tada je dr Vukašin Milosavljević, u ime pokojnog Gazibarić Lazara, Arhivu predao fotografije dinastije Obrenović. One su u knjizi evidnecije zavedene pod rednim brojem jedan.
Najstarije su iz perioda oko 1870. i 1883. Na jednoj je kraljica Natalija, u izdanju čuvenog ateljea Valeri iz Pariza.
Druga je fotografija kralja Aleksandra Obrenovića iz perioda kada je bio dete, u izdanju Vase Danilovića iz Beograda.
Najmlađe fotografije iz zbirke koje se odnose na dinastiju, jesu kopije, ali su vrlo značajne. To su prikazi ekshumacije tela kralja Aleksandra i kraljice Drage iz stare izgorele crkve Svetog Marka 1942. godine. Zbirka nije konačana, dopunjuje se građom koja ulazi u arhiv – objašnjava Neda Mirić, direktorka Istorijskog arhiva i autor pomenutog rada.
Zanimljiva je i fotografija Milana Obrenovića sa njegovim potpisom i ličnom posvetom čiji manji deo nedostaje ali po svoj prilici piše: “Starom prijatelju doma Obrenovića u znak zahvalnosti”. Ponovo je reč o fotografiji jednog prestižnog foto studija, “Adele”.
Inače, porodica Gazibarić vodi poreko iz Paraćina. Krajem 30- ih godina 20. veka Jovan i Ljubica kupuju vinograd na Petrijevskom putu i naseljavaju se u Smederevu.
U porodičnom predanju ostala je sačuvana priča da je njihov predak bio takozvani momak Kneza Miloša i da je mu je jednom prilikom pomagao u spašavanju stada stoke sa neke dunavske ade tokom poplave. Tada je od kneza dobio naziv Gazibara, a to je vremenom postalo prezime.
Sin Jovana i Ljubice, Lazar Gazibarić, osnovnu školu i gimnaziju je završio u Smederevu, a pravni fakultet u Beogradu. U JAT-u je proveo ceo radni vek, penziosan je 1998. kao načelnik zajedničkih službi. Poslednje godine života proveo je na porodičnom imanju u Smederevu.
Aleksandra Bela Gazibarić, njegova rođena sestra, preminula je 2013. kao poslednji član ove porodice u Smederevu. Zahvaljujući njima koji su sačuvali svoje fotografije, arhiv je postao bogatiji za ove prikaze pripadnika dinastije Obrenović – kazala je Neda Mirić i pozvala sugrađane da ih pogledaju u Arhivu.
I tu dolazimo do početka ove naše priče jer u istoriji, kraj je neretko samo početak nečeg drugog. Obrenovići nisu obeležili samo prošlost celokupnog grada i jednog društva već i istorije smederevskih porodica.
Iz ostavštine Lazara Gazibarića, Arhivu je predat poseban porodični album, sa mnoštvom starih fotografija koje su svakako nastajale i u Smederevu, a koje tek treba proučiti, obeležiti, ustanoviti ko je tačno na njima, kada su snimane i slično.
Kraljica Draga
U svakom slučaju, Istorijski arhiv baštini više zbirki i 185 fondova građe iz 19. i 20. veka. Čuva oko 3000 fotografija, a na njima su, između ostalog, portreti pripadnika dinastije Obrenovića i Karađorđevića.
Aleksandar Obrenović
Napomena: Fotografije objavljene u ovom članku deo su ostavštine Lazara Gazibarića i vlasništvo su Istorijskog arhiva Smederevo
