Da li ste znali da se na mestu današnje Zelene pijace u Smederevu nalazila jedna od najsolidnijih zgrada takozvani Kapetanov, odnosno Baćin konak koju je podigao Paun Janković Baća, veoma značajna istorijska ličnost?
Paun Janković Baća (Mihajlovac (Konjska) kod Smedereva, 1804 – Smederevo, 1865) je obavljao niz izuzetno odgovornih državnih funkcija, počev kao pisar, sekretar i direktor Kneževe kancelarije Miloša Obrenovića u Kragujevcu, do visokih funkcija u državnoj službi u Beogradu, poput ministra inostranih poslova, ministra pravosuđa i prosvete, ministra finansija, sve u vreme Ustavobranitelja, do državnog savetnika. Bio je jedan od osnivača i predsednik Društva srpske slovesnosti u Beogradu, osnivač i veliki dobrotvor Čitališta u Smederevu. I, učesnik Tenkine zavere zbog koje umalo sam nije izgubio glavu. Školovao se u Rusiji, gde je otišao još kao dečak sa ocem, i tamo proveo dvanaest godina, a nadimak Baća dobio je od kneza Miloša Obrenovića, pošto je po povratku iz Rusije 1826. godine, nastavio da nosi bradu i rusku nošnju (kaftan, bundu i čizme). U prepisci koju je vodio sa brojnim ličnostima svog doba, oslovljavan je pridevom visokorodni. Pored brojnih državnih poslova, pisao je i objavljivao pesme. Njegovi Memoari i stihotvorenija su objavljeni 1998. godine. U centru Smedereva sagradio je prostranu kuću sa prizemljem u kome su bili dućani i spratom. U njoj su kasnije bile kancelarije sreskog kapetana, odnosno načelnika, pa otud naziv Kapetanov konak kao i prostorije za policiju i zatvor. Kapetanov, to jest Baćin konak, oštećen je u bombardovanju 1944. godine, a porušen je 1948/49. kako bi ustupio mesto Zelenoj pijaci koja se i danas tu nalazi.Takođe, Paun Janković Baća imao je veliko imanje sa košutama u delu grada koji se zvao Tarabe, a gde će mnogo kasnije u drugoj polovini 20. veka biti izgrađen hotel Smederevo. Sahranjen je u Smederevu na Starom groblju. Nažalost, grobno mesto više ne postoji, a jedna mala ulica na Slaviji nosi njegovo ime. Nije poznata ni jedna njegova fotografija kao ni likovna predstava. I danas je Paun Janković Baća intrigantna ličnost. Više o njemu možete pročitati u jubilarnom 180. broju časopisa za književnost, umetnost i kulturu Mons Aureusu.
Autor: dr Snežana Cvetković, istoričar umetnosti i muzejska savetnica
Napomena: Fotografija je iz knjige dr Leontija Pavlovića „Smederevo u reči i slici“
