Home Info Poraz i okupacija – Serijal Smederevo u Velikom ratu

Poraz i okupacija – Serijal Smederevo u Velikom ratu

redakcija

U Srbiji je već početkom 1915. radost pobede nad daleko nadmoćnijim protivnikom bila potisnuta surovom realnošću. Zemlja je bila iznurena, privredno i finansijski. Međutim, tu nije bio kraj iskušenjima. Srbija je 1915. morala da se izbori i sa epidemijom pegavog tifusa.

Uprkos svemu tome, prava iskušenja očekivala su Srbiju tek u jesen 1915. Osokoljena pobedama nad Rusijom na istoku, Nemačka preuzima kako političku, tako i vojnu inicijativu u okviru saveza Centralnih sila. U duhu te ideje oformljena je grupa armija Makenzen, kojom je komandovao nemački feldmaršal August fon Makenzen. 


U novoj ofanzivi združenih armija Nemačke, Austrougarske i Bugarske na Srbiju 1915, po nekim podacima dejstvovalo je čak 800.000 ljudi, savremeno opremljenih, naročito nadmoćnijih u artiljerijskom naoružanju, i sa vazduhoplovnim jedinicama u svom sastavu. Nemačke jedinice u okviru 11. armije, pod komandom generala Maksa fon Galvica, raspoređene su na levoj obali Dunava od Beograda do Golupca, i trebalo je da dejstvuju prema Smederevskom odseku. Sa druge strane Dunava, potez od Grocke do Golupca branile su Drinska i Dunavska divizija I poziva, kao i Braničevski odred (tri pešadijska puka III poziva). Ove jedinice bile su deo 3. srpske armije pod komandom generala Pavla Jurišića Šturma.
Za prelaz kod Smedereva određen je nemački 3. korpus. Napad na Smederevo počeo je 6. oktobra snažnom višednevnom vatrom iz brojnih artiljerijskih oruđa, od kojih su neka, poput topa „Merzer L/16“ (poznatiji kao Debela Berta) bila kalibra 420 mm. Nemačka artiljerija je desetkovala srpske položaje, rušila javne zgrade i kuće, u kojima su stradali civili i sejala veliku paniku. Nemački desant usledio je 9. oktobra iz dva pravca – jedan je polazio od zapadnog špica Smederevske ade ka Rasadniku (25. divizija), a drugi desno od ušća Jezave (6. divizija). Prelaz 25. rezervne divizije bio je na vreme osujećen, kako zbog teških uslova prelaza (nabujali Dunav i košava), tako i zbog pravovremenog dejstva srpske artiljerije. Međutim, 6. divizija je uspešno probila srpske redove u Godominu, uspostavila mostobran i omogućila prebacivanje trupa. Najžešće borbe na Smederevskom odseku vođene su tih dana oko sela Lipe, koje je više puta prelazilo iz jednih ruku u druge.

Treći bataljon nemačkog 83. rezervnog pešadijskog puka je 11. oktobra u 13 časova krenuo u napad na Smederevsku tvrđavu, koju je ubrzo osvojio na juriš. Grad je zaposela 25. rezervna divizija pod komandom general-majora Fon Jarockog.

Nakon pada Smedereva, srpske trupe su se na celom Smederevskom odseku povukle na rezervne linije izvan Smedereva, dok je rezerva prebačena na Vranovo brdo, a štab u Mihajlovac. Šumadijska divizija I poziva je, kao pojačanje, aktivirana u borbama tek 12. oktobra. Ova jedinica je učestvovala u ogorčenim borbama na Strizovu 14. oktobra, kao i na Cerjaku i Vrbovačkim kosama, gde su obe strane imale strahovite gubitke. Srpska vojska je pod snažnim pritiskom ipak morala da nastavi sa povlačenjem. U zbegu sa njima bilo je i brojno civilno stanovništvo. Po uspostavljanju nove linije odbrane Azanja–Golobok srpska vojska je konačno bila primorana da napusti Smederevski okrug.

Tekst predstavlja izvod iz kataloga izložbe Smederevo u Velikom ratu koja će biti otvorena u Gradskoj galeriji savremene umetnosti Smederevo od 21. novembra do 21. decembra 2014.

Autori: Miroslav Lazić i Marko Stefanović

Pogledati još:

U BOJ U BOJ!
U OSVIT RATA!

Izvor: SDCafe

0 komentara
0

Slične vesti

Ostavi komentar

error: Sadržaj je zaštićen !!