Kvalitet vazduha u Srbiji je daleko ispod zakonom propisanog minimuma, što je posledica isključivo nečinjenja institucija poslednjih godina. Nova naučna saznanja koja su otkrila direktnu korelaciju između visokog nivoa aerozagađenja i prevremenih smrti, ali i velikog porasta broja specifičnih oboljenja, posebno dece. U svim gradovima uzroci povećanih koncentracija zagađujućih materija su isti: lokalna ložišta, fosilna goriva, saobraćaj i industrija. Kad je u pitanju industrijsko zagađenje, kao dominantni u ovoj sferi su Smederevo i Bor, koji su decenijama na vrhu te crne liste.
Železara Smederevo, kao decenijski izvor ugrožavanja životne sredine Smedereva i Srbije, je nastavila svoj poguban doprinos pre svega na okolna sela: Vranovo, Radinac, Lipe i Ralja, ali i na ceo grad, koji je sa 108.000 građana jedan od najvećih u Srbiji. Institucije ne samo da nisu priznale problem, već su se direktno uključile u nastavak ovog trovanja leks specijalisom iz 2016., kada su promenom zakona otpadnu šljaku iz Železare proglasili neopasnim otpadom, na koji se neće odnosini Zakon o upravljanju otpadima.
Na taj način, država je dekretom otpadnu šljaku pretvorila u bezopasni produkt i dozvolila ilegalnu depoziciju iz atara fabrike na apsolutno nedopustive lokacije. Zbog međusobne povezanosti sva tri medija životne sredine (vazduh, voda, zemljište), zagađenje vazduha se padavinama predaje zemljištu, a kroz njega i u podzemne i površinske vode. Poljoprivredni prozvodi se na taj način kontaminiraju toksičnim materijama i završavaju u njihovim konzumentima-građanima. To kruženje zagađenja očigedno počije sa čovekovom aktivnošću i završava u njegovom organizmu. I zato je važno #PodizanjePrašine, da se o ovoj temi pre svega priča, da se diže svest građanima, i da se izvrši dodatni pritisak na institucije da rade ono za šta su plaćene od strane građana Srbije.
Smederevo i Bor su, nažalost, drastični primeri devastacije čovekovog staništa koje se nastavlja intenzivno zarad profita i porasta BDP-a. Građani zaposleni u ovim fabrikama nemaju izbora da podignu glas protiv sopstvenog trovanja i svojih porodica, jer je alternativa (prema medijskoj kampanjo) nezaposlenost. A nije i ne sme biti tako. Porast privredne aktivnosti mora biti u saglasnosti sa kontrolisanim zagađenjem i izbalansiranim odnosom prema postojećim prirodnim resursima. To je pitanje opstanka ne jedne zemlje i jednog naroda, nego ljudske civilzacije na Zemlji.
Autor: Milenko Jovanović, član Saveta za ekologiju Pokreta Tvrđava i bivši Načelnik za kvalitet vazduha Agencije za zaštitu životne sredine Srbije.
Foto: privatna arhiva/ustupljena fotografija
*Tekst je nastao u okviru kampanje ’’Podizanje prašine’’ koju Pokret Tvrđava sprovodi uz pomoć organizacije CRTA i partnera, a u okviru inicijative ’’Građani Imaju moć’’.
