„Sartidova zgrada“- Staro Smederevo kroz crteže i priče

O ovoj kultnoj zgradi na nekadašnjem korzou u ulici Maršala Tita, Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo, g-đi Ljiljani Đurđević, koja u njoj ima svoju Agenciju, tj. poslovni prostor kao Sudski tumač i prevodilac za Engleski jezik, izdao je zvanično Obrazloženje, na njen zahtev radi adaptacije tavanskog prostora, u kome piše.
„Ova lepa zgrada je locirana u užem gradskom jezgru, na uglu ulica Kralja Petra I i Despota Stevana. Ona je obuhvaćena Planom zaštite nepokretnih kultirnih dobara u GUP-u Smederevo 2005. godine i DUP-om Trg Republike-ulica Maršala Tita, kao objekat sa spomeničkim vrednostima i ima status dobra pod prethodnom zaštitom. Zgrada je izgrađena u toku Drugog svetskog rata po projektu ruskog arhitekte Sergeja Vihrova.

Podignuta je kao ugaono rešenje na regulacionim linijama ulica Kralja Ppetra I i Despota Stevana, sa naglašenim delom u obliku kule na uglu. Svojom urbanističkom dispozicijom i arhktektonskim izrazom ona svedoči o razvoju i oblikovanju gradskog jezgra Smedereva, i kao takva valorizovana je kao vredan primer graditeljskog nasleđa. Na zgradi postoji tavanski prostor koji je moguće, uz minimalne intervencije, adaptirati u stambeni prostor bez narušavanja spomničkih karakteristika objekta.“ *

Jedno je sigurno, a to je da su u ratnim i posleratnim godinama Drugog svetskog rata u ovoj lepoj zgradi bile poslovne postorije za Upravu fabrike Sartid, što se na originalnoj fotografiji i vidi. Nakon nacionalizacije 5.decembra 1948.godine fabrika Sartid menja ime u „Državna železara u Smederevu”. Naziv „Rudnici i železara – Smederevo” dobila je 1960, a 1969. postala je „Metalurški kombinat Smederevo”, ili skraćeno MKS. Godine 1992. vraćen joj je prvobitni naziv, uz koji je pridodata godina osnivanja društva-„Sartid 1913”. Godine 1997. je nastao Koncern crne metalurgije SARTID a.d. Novom privtizacijom 2003, fabrici je promenjeno ime u U.S. Steel Serbia-USS Serbia. Od aprila 2016. naziv fabrike se ponovo menja u HBIS GROUP Serbia Iron & Steel d.o.o., nakon njene prodaje Kini.

Zanimljivost vezanu za ovu zgradu ispričao je pukovnik Jovan Milošević Jovica Cokula. On svedoči da je u spratnom delu zgrade, u posleratnom periodu, stanovao poznati smederevski lekar dr Miloš Vrhovac sa svojom suprugom, ćerkom Draganom i sinom Stevanom. Dr M.Vrhovac je bio prvi kardiolog i prvi primarijus u Smederevu 1961. godine. On je bio doajen smederevskih lekara, jer je radio ukupno 43 godine i 3 meseca !**

Autor:
Nikola Tasić Cale
na bazi crteža Živadina Miloševića Žilica
i iskaza vlasnika, naslednika ili stanara