Najstarija crkva na području Smedereva je hram Uspenja Presvete Bogorodice iz 15. veka. U viševekovnoj istoriji od pada Smedereva do oslobođenja od Turaka bilo je i drugih sakralnih objekata ali nisu sačuvani pa je druga na listi naših crkava po trajanju, ona koja se nalazi u Osipaonici. Crkva Svetog arhistratiga Gavrila je iz 1826. godine. To znači da ima istoriju dugu dva veka i spomenik je kulture kao vredan segment baštine.
Za radove koji će, kako bi u što boljem stanju dočekala dvestogodišnjicu, Regionalnom zavodu za zaštitu spomenika kulture resorno Ministarstvo je opredelilo 7,36 miliona, dok će iz gradskog budžeta biti izdvojena suma od šest miliona.
Radiće se novi krov koji će, za razliku od limenog koji je u nekim novijim vremenima urađen, opet biti drveni. To je važno jer želimo da crkva izgleda što autentičnije. Ona je jedna od starijih na našem području, pored nje je nova, ali na sreću nije zapostavljena. Tamošnji sveštenik veoma brine i o staroj crkvi, poklanja joj se puna pažnja i ona je deo prostora porte. Verovatno ćemo ove godine samo započeti posao, a završiti ga sledeće godine kada je i godišnjica izgradnje. Mi smo prethodno vršili istraživanja same arhitekture, krova, da bi mogli da uradimo projekat, to je rađeno prošle godine, a ove smo dobili sredstva za realizaciju. To će biti jedan lep posao za tu sredinu pošto su ljudi vezani za tu crkvu i na svu sreću država i grad pomažu da se taj projekat realizuje – kaže za SDCafe.rs Dejan Radovanović, direktor Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Smederevu.
Podsećamo, u periodu pre ustanka, tokom 17. i 18. veka crkve su bile malobrojne – Turici nisu dozvoljavali izgradnju novih, a tamo gde su i pravljene bile su skromne, male brvnare, obavezno smeštene tako da budu između sela kako bi do nje mogli meštani više naselja. Crkva Svetih apostola Patra i Pavla u Lozoviku bila je tako za meštane tog sela ali i Saraoraca, a brvnara u Cerovcu okupljala je narod iz Bašina, Bačinca… Ova crkva u Osipaonici bila je mesto sabranja Osipaoničana i Lugavčana kojih je tada bilo ukupno u pedesetak kuća. Ali, bila je religijski nosilac i s obzirom na to da je ovde radila prva škola, prosvetni centar i za druga okolna sela koja su pripadala parohiji (Dobri Do, Konjska – Mihajlovac, Ralja, Vranovo, Mala Krsna, Skobalj…) Takođe, ovo je jedina crkva brvnara na području koje danas pripada Smederevu.
Negde su crkve brvnare ostale pretežno od drveta, dok su na drugim mestima ozidane, dok je središte ostalo drveno. Pored ove crkve nekada je bio i drveni zvonik koji više ne postoji. Velikim delom, hram je sazidan od kamena sige, drugim delom od cigle, a građa krova je bila od hrastovine kao i šindra kojom je prvobitno bio pokriven. Originalni izgled crkva je imala sve do Prvog svetskog rata kada je opljačkana od austougarske i bugarske vojske i ostala bez sveštenika. Prvi put je renovirana 1924. kada je zamenjen krov.
Priča o tome kako je nastala, vraća nas u vreme neposredno nakon što je propala Đakova buna kada Miloš Obrenović na putu za Požarevac svraća u Osipaonicu gde je „oprostivši“ narodu učešće u buni odlučio da se sazida ta crkva koja se smatra i njegovom zadužbinom jer je Miloš i novac odvojio za njeno podizanje. Graditelj je bio tada poznati neimar Milutin Gođevac, ikone na ikonostasu su iz perioda gradnje hrama.
Ikonostas sa prestonim ikonama radio je ikonopisac Janja Moler, a za neke od ikona se smatra da su delo Nikole Apostolovića koji je takođe poznat slikar iz ovog perioda. Sudeći prema analizi stručnjaka Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture, ova je crkva podignuta na nekom ranijem kultnom mestu.
Priču o crkvi iz ugla sveštenika, kao i o ostalim zanimljivostima o Osipaonici, pogledajte u epizodi serijala „Naše selo, naši ljudi“.
Podržite rad SDCafe.rs putem Paypal-a ili Patreona