Info Naše priče
22.12.2014.

Vaskrs Srbije i pobeda - Serijal Smederevo u Velikom ratu

0db94326c5022770ab6f761a9ad04f15

Na Zapadnom frontu je sredinom leta 1918. inicijativa prešla na stranu Antante, ali su saveznici odlučujući prodor načinili na Solunskom frontu. Vojvoda Živojin Mišić, načelnik Štaba vrhovne komande, kao i komandanti 1. i 2. armije, general Petar Bojović i vojvoda Stepa Stepanović, spremali su se da srpsku vojsku izvuku iz rovova u kojima se nalazila još od leta 1916. Opšta saveznička ofanziva otpočela je 14. septembra u 8 časova ujutru grmljavinom iz oko 2.000 artiljerijskih cevi, dok je narednog dana prva u juriš krenula srpska 2. armija. Savezničke armije pod komandom francuskog generala Franšea d'Eperea brzo su prodirale u dubinu Balkana, a udarnu iglu su predstavljale srpske trupe, koje su, nakon zauzimanja Skoplja 24. septembra, Vranja 1. oktobra i Niša 11. istog meseca, krenule dolinom Morave ka severnim granicama Srbije. 

Narednih dana, napredujući ka Dunavu, srpske snage su zaposedale teritoriju koju je neprijateljska vojska ubrzano napuštala. Napredujući uz Moravsku dolinu srpska Konjička divizija je napredovala u dve kolone: desna, glavna kolona je napredovala ka Požarevcu, a srednja ka Smederevu.

Prvi eskadron 1. konjičkog puka „Obilić“ je 29. oktobra pošao iz Velike Plane i nastavio da goni neprijatelja, koji je u 4 časa izjutra napustio položaje kod Malog Orašja. Napredovanje ka Smederevu je zaustavljeno u 16 časova kod Radinca, gde su se protivničke snage utvrdile. Nemci su uzeli taoce iz Smedereva kao jamstvo da prilikom povlačenja iz grada neće biti neprijateljskih dejstava na njihovu vojsku od strane civilnog stanovništva.


Osim toga, Nemci su pri povlačenju digli u vazduh veliku količinu municije. Ovo je potvrdio i savremenik događaja Petar Maksimović: „[...] oni (Nemci, op.aut.) 16. oktobra zapale svoje zgrade podignute na periferiji, oko grada, Dunava, željeznice, pa šta više neke i u samoj varoši [...].“ Zbog toga su prilikom oslobođenja Smedereva od detonacija zapaljene municije, ali i neprijateljskih granata, ginuli i civili, o čemu svedoče matične knjige umrlih, kao i savremenici. Međutim, tačan broj tih žrtava se ne zna. 

Uprkos svemu tome, srednja kolona srpske Konjičke divizije, uz pomoć odreda koji joj je Moravska divizija uputila iz pravca Mihajlovca, probila je neprijateljske položaje kod Radinca 30. oktobra (17. oktobra po starom, julijanskom kalendaru) u 6 časova ujutru, i već u 7 časova zauzela Smederevo. Na ovaj način je, po naređenju Vrhovne komande, osigurana obala od Smedereva do ušća Velike Morave.

Za Smederevce veliki trenutak oslobođenja, opisao je pomenuti P. Maksimović: „Sad dolazi jedan momenat veličanstven i pojava dosad neviđena. Ulicom idu vojnici sa francuskim šlemovima i naperenim puškama. Francuzi, Francuzi hori se sa sviju strana i spremljeno cveće baca se na njih. Oni nam odgovaraju: Srbi smo, Srbi smo. Oh, kako je veličanstven taj trenut! Izgubili smo glas, gušili smo se, sve to samo jeca i kliče skoro nečujno: Živela slobodna Srbija...“


Još jedan savremenik ovih događaja, Spasoje Jefremović, u svojim sećanjima opisuje i obnovu grada, koja je počela narednog dana po oslobađanju: „[...] već sutradan sklanjale su se sa gornjeg puta neeksplodirane granate, podizale pale ograde i oborene kapije, čistila zgarišta, podupirale grane na polomljenim voćkama i obnova je, posle tolikih pre nje, opet počela [...] (ipak) Dugo posle prvog svetskog rata tupila se još motika, ili ašov kopača o gvozdenu košulju granate, tesak Vardarca ili šiljasti bajonet trećepozivca.“

Tekst predstavlja izvod iz kataloga izložbe Smederevo u Velikom ratu koja će biti otvorena u Gradskoj galeriji savremene umetnosti Smederevo od 21. novembra do 21. decembra 2014.

Autori: Miroslav Lazić i Marko Stefanović

Pogledati još:

(SU)ŽIVOT PO DEKRETU 
U BOJ U BOJ!
U OSVIT RATA!
PORAZ I OKUPACIJA!

Izvor: SDCafe

Komentari

Još uvek ne postoje komentari za ovu vest.

Dodaj komentar
B1521928ad96a30990aad5d480dfb57b
Naše priče
22.11.2019.
Na samom kraju XIX veka, ili početkom XX u Smederevo je došao deo velike familije Mirković iz Carevca. Naselje Carevac je naselje u Srbiji u opštini Veliko Gradisšte u Braničevsko...
8b91e1405f3d7b272b62d19f68fb0a10
Naše priče
15.08.2019.
Leposava Glavonić rođena je 1935. godine u Smederevu, pod devojačkim prezimenom Pavlović. Osnovnu školu i gimnaziju učila je i završila u Smederevu. Studirala je na beogradskom Filolo&sc...
341e4a28a1d8a2bd3c3ec21be6a09029
Naše priče
03.06.2019.
 „Zelena aždaja“ je dizalica- kran (Der Kran-nemački, The Crane-engleski), koja je jedina (pre)ostala u Staroj smederevskoj luci od nekadašnje tri Ganz dizalice. Portal SDCafe ...
25963fab68452e0351e93a594b66645b
Naše priče
18.03.2019.
U ovoj 2019. godini navrašava se deset godina od smrti  proslavljenog smederevskog književnika, scenariste, novinara, pa i glumca  Živorada Žike Lazića. Godine 2017., 23. aprila ot...
3ac770fd8f9414f3330e3958520f86c1
Naše priče
18.09.2018.
Nakon Drugog svetskog rata Smederevo je dobilo značajnu ulogu kao administrativni centar. Pre toga Smederevo je sa svojom oblašću pripadalo Dunavskoj banovini (sedište Novi Sad). Tokom D...
Fotografija nedelje - sponzor Gajba caffee
411e0b5d5561a8cb890b8e6dddec0bab
Poslao: miroslav Pošalji fotografiju
Anketa
Šta po vašem mišljenju najviše utiče na povećanu zagađenost vazduha u Smederevu?
Železara Smederevo
Kotlarnice
Saobraćaj
Vazduh u Smederevu nije zagađen
Sve ankete
Ukupno odgovora: 9
Dešavanja
Video dana
Oglasi
Soho 125x300